प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह आफ्नो पहिलो औपचारिक विदेश भ्रमणका लागि आइतबार भारत जाँदैछन् । प्रधानमन्त्री नियुक्त भएपछि पहिलोपटक भारत भ्रमणमा जान लागेका शाहले भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीसँग सोमबार द्विपक्षीय भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम छ ।
भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीको निमन्त्रणामा हुन लागेको प्रधानमन्त्री शाहको भ्रमण नोभेम्बर २२ देखि २३ सम्म रहनेछ । भ्रमणका क्रममा उनले भारतीय राष्ट्रपति द्रौपदी मुर्मुसँग शिष्टाचार भेट गर्नेछन् भने विदेशमन्त्री एस जयशंकरसँग पनि भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम रहेको भारतीय विदेश मन्त्रालयले जनाएको छ ।
सोमबार प्रधानमन्त्री मोदी र शाहबीच हुने भेटवार्तामा नेपाल–भारत सम्बन्धका समग्र पक्षको समीक्षा हुनुका साथै क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दामा विचार आदानप्रदान हुनेछ । विशेषगरी व्यापार, लगानी, ऊर्जा, जलस्रोत, पारवहन, भौतिक तथा डिजिटल पूर्वाधार र विकास साझेदारीका विषय छलफलको प्राथमिकतामा रहने अपेक्षा गरिएको छ ।
भारतीय विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता रणधीर जैसवालका अनुसार दुई प्रधानमन्त्रीबीच स्टार्टअप, प्रविधि, नवप्रवर्तन र खेलकुदजस्ता नयाँ क्षेत्रहरूमा सहकार्य विस्तार गर्ने विषयमा पनि छलफल हुनेछ । नेपाल र भारतबीच क्रिकेटले समेत जनस्तरको सम्बन्ध थप बलियो बनाएको उनको भनाइ छ ।
भ्रमणका क्रममा भारतले नेपालसँग आर्थिक सहकार्यका लागि संयुक्त दृष्टिपत्र अघि बढाउने तयारी गरेको छ । प्रस्तावित दृष्टिपत्रमा आर्थिक सहयोग, लगानी, पारवहन, ऊर्जा, डिजिटल सम्पर्क र स्वास्थ्य क्षेत्रलाई प्राथमिकता दिइने बताइएको छ । दुई देशबीच दीर्घकालीन सहकार्यका लक्ष्य निर्धारण गर्नुका साथै भारतको सहयोगमा सञ्चालित विकास आयोजनाको प्रगतिसमेत समेटिने अपेक्षा गरिएको छ ।
यसैबीच, प्रधानमन्त्री शाहको भारत भ्रमणअघि नेपालले करिब दुई अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको आर्थिक सहयोग प्याकेज प्रस्ताव गरेको खबर सार्वजनिक भएको छ । उक्त प्रस्तावमा एक अर्ब डलर अनुदान र बाँकी रकम सहुलियतपूर्ण ऋणका रूपमा उपलब्ध गराउने विषय समेटिएको बताइएको छ । बाढीपहिरोबाट प्रभावित क्षेत्रको पुनर्निर्माण तथा विकास आयोजनालाई अघि बढाउन यस्तो प्रस्ताव गरिएको जनाइएको छ । यद्यपि, प्रस्तावित सहयोगबारे दुवै पक्षबीच अन्तिम सहमति भइसकेको छैन ।
प्रधानमन्त्री शाहको भ्रमणका क्रममा नेपाल–भारतबीच लामो समयदेखि कायम केही असमझदारीका विषयले पनि स्थान पाउने अपेक्षा गरिएको छ । विशेषगरी लिपुलेक, कालापानी र लिम्पियाधुरासम्बन्धी सीमा विवाद तथा भारतीय सेनामा नेपाली गोर्खा सैनिकको भर्तीसम्बन्धी विषय दुई देशबीच छलफल हुन सक्ने मुद्दाका रूपमा रहेका छन् ।
नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालयका अनुसार प्रधानमन्त्री शाहसँगै परराष्ट्रमन्त्री शिशिर खनाल, अर्थमन्त्री स्वर्णिम वाग्ले, प्रधानमन्त्रीका प्रमुख सल्लाहकार कुमार ब्यञ्जनकारसहित उच्च सरकारी अधिकारीहरू भारत भ्रमणमा सहभागी हुनेछन् ।
भारतीय विदेश मन्त्रालयले नेपाल र भारतबीचको सम्बन्ध ऐतिहासिक, सांस्कृतिक तथा सभ्यतागत सम्बन्ध र जनस्तरको निकटतामा आधारित रहेको उल्लेख गरेको छ । व्यापार, ऊर्जा, जलस्रोत, विकास साझेदारी तथा भौतिक र डिजिटल सम्पर्कका क्षेत्रमा पछिल्लो समय सहकार्य विस्तार भइरहेको पनि मन्त्रालयले जनाएको छ ।
गत वर्ष सन् २०२५ को जेनजी आन्दोलनपछि केपी शर्मा ओली नेतृत्वको सरकार विस्थापित भई राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको नेतृत्वमा नयाँ सरकार गठन भएको थियो । त्यसपछि प्रधानमन्त्री बनेका शाहको यो भारत भ्रमणलाई नयाँ राजनीतिक नेतृत्वसँग दुई देशबीचको सम्बन्धलाई थप परिणाममुखी बनाउने अवसरका रूपमा हेरिएको छ ।
प्रधानमन्त्री शाहको भ्रमणले नेपाल–भारत सम्बन्धमा नयाँ प्राथमिकता निर्धारण गर्न, आर्थिक सहकार्य विस्तार गर्न र लामो समयदेखि थाती रहेका द्विपक्षीय मुद्दामा संवाद अघि बढाउन कस्तो भूमिका खेल्छ भन्ने चासो बढेको छ ।