अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङ र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनबीच बिहीबार चीनको सेन्जेनमा भएको त्रिपक्षीय भेटवार्ताले विश्व कूटनीतिमा नयाँ चर्चा सिर्जना गरेको छ ।
तीन शक्तिशाली राष्ट्रका नेताहरू सहभागी भएको यो अभूतपूर्व बैठकबाट कुनै ठोस सम्झौता हुने अपेक्षा कमै गरिएको थियो । अन्ततः बैठकको मुख्य उपलब्धि ठोस सम्झौताभन्दा पनि तीन नेताबीच प्रत्यक्ष संवाद र कूटनीतिक सम्बन्ध विस्तारका रूपमा देखिएको छ ।
सेन्जेनको बाहिरी क्षेत्रमा रहेको सरकारी अतिथिगृहमा गोलमेच बैठकमा सहभागी तीनै नेताले जटिल बन्दै गएको विश्व परिस्थितिलाई व्यवस्थापन गर्न आफूहरूको साझा जिम्मेवारी रहेको बताएका थिए ।
बैठकको सुरुवातमा चिनियाँ राष्ट्रपति सीले ठूला शक्तिबीच शान्ति कायम हुँदा विश्व सुरक्षित हुने र उनीहरूबीच द्वन्द्व हुँदा विश्वमा अराजकता फैलिने इतिहासले देखाएको उल्लेख गरे ।
अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पले पनि संवाद र सहकार्यबाटै शान्तिको बाटो खोज्नुपर्नेमा जोड दिँदै तीन नेताबीचको भेटवार्तालाई ऐतिहासिक अवसरका रूपमा व्याख्या गरे ।
पुटिनको अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा पुनरागमन
रुसी राष्ट्रपति पुटिनका लागि यो बैठक अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चमा पुनः प्रभावशाली उपस्थिति देखाउने अवसर बनेको छ । युक्रेनमाथि रुसको आक्रमणपछि पश्चिमा मुलुकबाट कूटनीतिक दूरीमा रहेका पुटिनले विश्वका दुई शक्तिशाली नेतासँग एउटै मञ्च साझा गरेका छन् ।
बैठकपछि जारी संयुक्त वक्तव्यमा राष्ट्रका अधिकारीहरूको उन्मुक्ति र संरक्षणलाई आधारभूत महत्त्वको विषयका रूपमा उल्लेख गरिएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालत (आईसीसी) बाट युद्ध अपराधको आरोपमा पक्राउ पुर्जी जारी भएका पुटिनका लागि यो विषय विशेष महत्त्वको मानिएको छ ।
ट्रम्पको युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयास
ट्रम्पले बैठकमा युक्रेन र इरान युद्धको विषय उठाउने प्रयास गरेका थिए । रुस र चीन दुवैको इरानसँग सम्बन्ध रहेकाले यी दुई नेतासँगको संवादबाट युद्ध अन्त्यका लागि सहयोग प्राप्त हुने उनको अपेक्षा थियो ।
युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने प्रतिबद्धता जनाउँदै आएका ट्रम्पको प्रयासले अहिलेसम्म ठोस परिणाम दिन सकेको छैन । यता इरानसँगको द्वन्द्वले पनि अमेरिकी अर्थतन्त्र र राजनीतिक परिस्थितिमा दबाब सिर्जना गरेको छ ।
यद्यपि युक्रेन र इरान दुवै युद्धमा प्रत्यक्ष संलग्न पक्ष बैठकमा सहभागी नभएकाले यस वार्ताले तत्काल शान्ति स्थापना गर्न सक्ने सम्भावना सीमित रहेको विश्लेषण गरिएको छ ।
आणविक हतियार र कृत्रिम बुद्धिमत्ताबारे चासो
बैठकमा आणविक हतियार नियन्त्रणको विषय पनि अमेरिकी प्राथमिकतामा रहेको थियो । ट्रम्पले अमेरिका, चीन र रुसबीच नयाँ आणविक हतियार नियन्त्रण सम्झौताको सम्भावनाबारे छलफल गर्न चाहेका थिए ।
त्यस्तै, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) र अत्याधुनिक चिप प्रविधिमा अमेरिका र चीनबीचको प्रतिस्पर्धाले पनि वार्ताको पृष्ठभूमिमा महत्त्वपूर्ण स्थान पाएको थियो ।
चीनको प्रविधि क्षेत्रमा बढ्दो प्रभाव र एआई विकासमा अमेरिकी नेतृत्व कायम राख्ने चुनौतीबीच ट्रम्पले प्रविधिको विकासलाई अवरुद्ध नगरी त्यसका जोखिम व्यवस्थापन गर्नुपर्ने धारणा राखेका थिए ।
सीको कूटनीतिक प्रभाव विस्तार
यो भेटवार्तालाई चीनले आफ्नो अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिक प्रभाव प्रदर्शन गर्ने अवसरका रूपमा लिएको विश्लेषण गरिएको छ ।
अमेरिकी राष्ट्रपति ट्रम्पसँगको आत्मीय सम्बन्ध र रुसी राष्ट्रपति पुटिनसँगको निकटतामार्फत सीले चीनलाई विश्व राजनीतिमा प्रभावशाली शक्ति र महत्त्वपूर्ण कूटनीतिक मध्यस्थकर्ताका रूपमा प्रस्तुत गर्न सकेका छन् ।
करिब ८१ मिनेट चलेको बैठकबाट ठूला अन्तर्राष्ट्रिय विवाद समाधान गर्ने ठोस सहमति सार्वजनिक नभए पनि तीन शक्तिशाली राष्ट्रका नेताबीच प्रत्यक्ष संवाद हुनु आफैँमा महत्त्वपूर्ण घटनाका रूपमा हेरिएको छ ।
यसले विश्व शक्ति सन्तुलन, युद्ध, आणविक सुरक्षा र प्रविधिको भविष्यमा आगामी दिनमा कस्तो प्रभाव पार्छ भन्ने विषय भने अझै स्पष्ट हुन बाँकी छ ।