दिनभरको कामको थकानपछि ओछ्यानमा पल्टिएर फिल्म वा वेब सिरिज हेर्ने बानी अहिले धेरैको दैनिक जीवनशैली बनेको छ। ओभर द टप (OTT) प्लेटफर्महरू जस्तै नेटफ्लिक्स, युट्युब र अमेजन प्राइमको सहज पहुँचका कारण सुत्ने बेला स्क्रिन हेर्ने चलन तीव्र रूपमा बढ्दै गएको छ। तर विशेषज्ञहरूले सुत्ने बेला हेर्ने फिल्मको विधा (Genre) ले निन्द्रा र मानसिक स्वास्थ्यमा प्रत्यक्ष असर पार्ने चेतावनी दिएका छन्।
विशेषज्ञहरूका अनुसार सुत्ने बेला दिमागलाई उत्तेजित पार्ने सामग्रीभन्दा शान्त बनाउने खालका सामग्री हेर्नु आवश्यक हुन्छ। गलत विधाका फिल्मले निन्द्राको गुणस्तर घटाउने मात्र होइन, भोलिपल्टको दिनसमेत तनावपूर्ण बनाउन सक्ने उनीहरूको भनाइ छ।
सुत्ने बेला हेर्न योग्य फिल्मका विधा
विशेषज्ञहरूले सुत्ने समयमा निम्न प्रकारका फिल्म वा सामग्री उपयुक्त हुने सुझाव दिएका छन्:
हल्का-फुल्का कमेडी: हल्का हास्य र सरल कथावस्तु भएका फिल्मले तनाव कम गर्न मद्दत गर्ने र शान्त निन्द्रामा सहयोग पुर्याउने बताइएको छ।
पारिवारिक तथा भावनात्मक ड्रामा: सकारात्मक अन्त्य (Happy Ending) भएका फिल्मले मनमा सकारात्मक ऊर्जा दिने र मानसिक शान्ति बढाउने गर्छन्।
प्रकृति तथा यात्रा वृत्तचित्र: समुद्र, जङ्गल, अन्तरिक्ष तथा यात्रासम्बन्धी वृत्तचित्रले दिमागलाई शान्त बनाउने र छिटो निन्द्रा लाग्न सहयोग गर्ने उल्लेख गरिएको छ।
एनिमेसन फिल्म: सरल र बालसुलभ कथावस्तु भएका एनिमेसन सामग्रीले दिमागमा अतिरिक्त दबाब नदिने भएकाले सुत्ने बेला उपयुक्त मानिन्छन्।
सुत्ने बेला नहेर्न सुझाव दिइएका विधा
विशेषज्ञहरूले केही विधाका फिल्म सुत्ने बेला नहेर्न सुझाव दिएका छन्:
हरर फिल्म: डर, भूतप्रेत वा आतंकजन्य दृश्यले शरीरमा तनाव हर्मोन (एड्रिनालिन, कोर्टिसोल) बढाउने भएकाले निन्द्रा प्रभावित हुन्छ।
सस्पेन्स र साइकोलोजिकल थ्रिलर: अत्यधिक कौतुहलता र मानसिक सक्रियता बढाउने भएकाले सुत्न कठिन हुने बताइएको छ।
अत्यधिक एक्सन र हिंसात्मक फिल्म: चर्को आवाज, मारकाट र विस्फोटजन्य दृश्यले मुटुको धड्कन बढाएर निन्द्रा बिगार्ने गर्छ।
निन्द्रा विशेषज्ञहरूका अनुसार स्क्रिनबाट निस्कने ब्लु लाइटले निन्द्रा उत्प्रेरक हर्मोन ‘मेलाटोनिन’ को उत्पादनमा बाधा पुर्याउँछ। साथै उत्तेजक सामग्री हेर्दा निन्द्राको गुणस्तरमा समेत गिरावट आउने गर्छ।
एक विशेषज्ञको भनाइ उद्धृत गर्दै भनिएको छ, “यदि सुत्ने बेला फिल्म हेर्नैपर्ने भए उज्यालो कम गरेर र मधुर आवाजमा हेर्नुपर्छ। सम्भव भएसम्म सुत्नुभन्दा ३० मिनेट अघि नै स्क्रिन बन्द गर्नु स्वास्थ्यका लागि उत्तम हुन्छ। लगातार यस्तो बानीले दीर्घकालीन रूपमा अनिन्द्राको समस्या निम्त्याउन सक्छ।”
विशेषज्ञहरूले नियमित निन्द्रा र मानसिक स्वास्थ्य सन्तुलनका लागि स्क्रिन टाइम नियन्त्रण गर्न सुझाव दिएका छन्।
