जब हामी नेपालको औषधि उद्योगको बारेमा कुरा गर्छौं, हामी प्रायः बजार हिस्सा, ब्रान्ड, उत्पादन क्षमता र प्रतिस्पर्धाको बारेमा मात्र छलफल गर्छौं । तर, एक समय थियो जब नेपालमा निर्मित औषधिको लागि डाक्टर र बिरामीहरूको विश्वास कमाउनु आफैंमा चुनौतीपूर्ण थियो ।
यो लेखक नेपालको अग्रणी औषधि उत्पादक नेपाल फर्मास्विटिकल्स लेबोरेटरी (एनपीएल) आवद्ध रहेर काम गर्दाको अनुभव यहाँ रोचकमात्र होइन, नेपालका औषधि उत्पादकका लागि अनुकरणीय सन्दर्भ सामग्री हुन सक्दछ । एनपीएलको परिकल्पना शैलेन्द्रबहादुर अमात्य र महेश गोर्खालीले गरेका थिए । कम्पनीले महेन्द्रबहादुर अमात्यबाट बलियो रणनीतिक निर्देशन प्राप्त गरेको थियो । जो यसको प्रबन्ध निर्देशक बने र एनपीएललाई नेपालको अग्रणी औषधि कम्पनीहरूमध्ये एकमा आकार दिन भूमिका खेले।
आक्रामक मार्केटिङबाट सुरु गर्नुको सट्टा, एनपीएलले आफ्ना उत्पादनहरूको गुणस्तरमा विश्वास निर्माणमा ध्यान केन्द्रित ग¥यो । यस दर्शनले अन्ततः एनपीएललाई डब्लुएचओजीएमपी प्रमाणीकरण प्राप्त गर्ने पहिलो नेपाली औषधि कम्पनीहरूमध्ये एक बनायो । गुणस्तरलाई केवल नियामक आवश्यकताको रूपमा मात्र व्यवहार गरिएन । यो कम्पनीको पहिचानको हिस्सा बन्यो ।
त्यसपछि चिकित्सा विश्वास कमाउने चुनौती आयो । एनपीएलले चिकित्सा समुदायको विश्वास प्राप्त गर्न थालेपछि कम्पनीले अर्को साहसिक कदम चाल्यो । यसले लापेन डिभिजनबाट एक विशेष हृदयरोग र मधुमेह रोगको औषधिको बजारीकरण शुरू ग¥यो । जब नेपाली औषधि कम्पनीहरूको लागि चिकित्सकीय मार्केटिङ अझै अपेक्षाकृत नयाँ थियो । यो एक उत्पादन रणनीतिभन्दा बढी थियो । यो विशेषज्ञता र डाक्टरहरूसँग वैज्ञानिक संलग्नतातर्फको एक कदम थियो ।
एनपीएलले साइन्समा पनि लगानी ग¥यो । कम्पनीले नेपाल अनुसन्धान प्रतिष्ठान स्थापना ग¥यो र काठमाडौँ विश्वविद्यालयमा जैव समतुल्यता प्रयोगशालालाई समर्थन ग¥यो, जहाँ चयन गरिएका एनपीएल उत्पादनहरूको जैव समतुल्यता अध्ययन सफलतापूर्वक सञ्चालन गरिएको थियो । यो घरेलु औषधि उद्योगको वैज्ञानिक जग बलियो बनाउने दिशामा एक महत्वपूर्ण कदम थियो ।
एनपीएल मेडिकोज मार्केटिङमा पनि एक प्रारम्भिक प्रवर्तक थियो । एनपीएलले परम्परागत बिक्री प्रवद्र्धनभन्दा बाहिर गएर पूर्ण पिएमटी विभाग स्थापना ग¥यो । कम्पनीले सिएमइ, कार्यक्रमहरू, नेपालभरि विशेष निःशुल्क चिकित्सा शिविरहरू, जनचेतना अभियानहरू, चिकित्सा जानकारी प्रकाशनहरू, सांग्रिला जनस्वास्थ्य र द हिमालयन हेल्थजस्ता नयाँ कुराहरू नेपालमा प्रथम पटक सुरु ग¥यो ।
यसको उद्देश्य केवल औषधि बेच्नुमात्र थिएन, तर चिकित्सा जानकारी, व्यावसायिक संलग्नता र बिरामी जागरूकता सिर्जना गर्नु थियो ।
अर्को महत्त्वपूर्ण कोसेढुङ्गा तब आयो, जब एनपीएल भारतमा आफ्ना उत्पादनहरू निर्यात गर्ने पहिलो नेपाली औषधि कम्पनी बन्यो । यसको सुखद संयोग, यो लेखकलाई यो पहलको नेतृत्व गर्ने अवसर मिल्यो ।
दुर्भाग्यवश, भारतीय बजार वातावरणले सिर्जना गरेको गैरशुल्क अवरोधका कारण पछि निर्यात कार्यक्रम निलम्बन गर्नुप¥यो । तर, यो प्रयासले आफैँले केही महत्वपूर्ण कुरा प्रदर्शन ग¥यो । एक नेपाली औषधि कम्पनी आफ्नो घरेलु बजारभन्दा बाहिर प्रतिस्पर्धा गर्न तयार थियो ।
त्यसपछि विविधीकरण आयो । एनपीएललेआफूलाई मानव औषधिहरूमा सीमित राखेन । कम्पनीले एनपीएल भेटकेयरमार्फत पशु चिकित्सा स्वास्थ्य सेवामा प्रवेश ग¥यो । यसले फ्लूर हिमालयन लिमिटेडमार्फत नेपालको औषधीय जडीबुटीहरूको विशाल सम्भावनाको पनि खोजी ग¥यो, जसको उद्देश्य नेपालको प्राकृतिक जडीबुटी स्रोतहरूलाई फराकिलो बजारहरूको लागि प्रयोग गर्नु थियो । पछि कम्पनी प्यारेन्टरल उत्पादनहरूमा पनि प्रवेश ग¥यो ।
कम्पनीमा आवद्ध मानिसहरू अर्को स्तम्भ थिए । एनपीएलको एउटा पक्ष भनेको मानव संसाधन विकासमा यसको ध्यान केन्द्रित गर्नु थियो । आन्तरिक र अन्तर्राष्ट्रिय दुवै प्रशिक्षकहरूमार्फत निरन्तर तालिम सञ्चालन गरिएको थियो । विश्वास स्पष्ट थियो, बलियो मानव संसाधन निर्माण नगरी बलियो कम्पनी निर्माण गर्न सकिँदैन ।
सन् २०१७ मा एनपीएल १०० करोड रुपैयाँ वार्षिक बिक्री अंक पार गर्ने पहिलो नेपाली औषधि कम्पनी बन्यो । स्थानीय औषधि उत्पादनहरूले चिकित्सा विश्वास कमाउन कडा परिश्रम गर्नुपर्ने वातावरणमा आफ्नो यात्रा सुरु गरेको कम्पनीको लागि, यो एउटा महत्वपूर्ण उपलब्धि थियो ।
मार्केटिङ प्लानिङ विभागदेखि उपाध्यक्ष मार्केटिङसम्म प्रगति गर्दै मलाई लगभग दुई दशकसम्म एनपीएलसँग सम्बन्धित रहने सौभाग्य मिल्यो । पछाडि फर्केर हेर्दा, म एनपीएल यात्रालाई औषधि सफलताको यात्राभन्दा धेरै बढी देख्छु । यो यात्रा दृष्टिकोण, गुणस्तर, विज्ञान, विश्वास, दक्ष मानव संसाधन र नवीनताको थियो ।
र, सायद आजका औषधि कम्पनीहरूको लागि सबैभन्दा ठूलो पाठ पनि यही हो–हामी कति बेच्न सक्छौँ ? भनेर सोधेर सुरु नगर्नुहोस्, सोचेर सुरु गर्नुहोस् कि डाक्टर, बिरामी र बजारको विश्वास कमाउन हामी के गर्न सक्छौँ ?
एनपीएलका औषधि बजारीकरण सल्लाहकार रौनियारका यी निजी विचार हुन् ।
