जेनजी आन्दोलनका क्रममा ज्यान गुमाएका शहीदहरूको सम्झनामा सरकारले आज देशभर सार्वजनिक बिदा दिएको छ। सरकारले भदौ २३ गतेलाई ‘जेनजी शहीद दिवस’का रूपमा मनाउने निर्णय गरेसँगै आज पहिलोपटक देशभर यो दिवस मनाइँदैछ।
गत वर्ष भदौ २३ र २४ गते भएको जेनजी आन्दोलनको आज एक वर्ष पूरा भएको छ। आन्दोलनका क्रममा ज्यान गुमाएका युवाहरूको योगदान र बलिदानको स्मरण गर्दै सरकारले प्रत्येक वर्ष भदौ २३ गते जेनजी शहीद दिवस मनाउने निर्णय गरेको हो। यसअघि मन्त्रिपरिषद्ले जेनजी आन्दोलनका क्रममा मृत्यु भएका व्यक्तिहरूलाई शहीद घोषणा गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको थियो।
सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्धबाट सुरु भएको आन्दोलन
जेनजी आन्दोलनको सुरुआत सामाजिक सञ्जालमाथि लगाइएको प्रतिबन्धको विरोधबाट भएको थियो। युवाहरूले सामाजिक सञ्जाल प्रयोगमा लगाइएको प्रतिबन्धको विरोध गर्दै काठमाडौंसहित देशका विभिन्न स्थानमा प्रदर्शन सुरु गरेका थिए।
तर आन्दोलन विस्तार हुँदै जाँदा यसको माग सामाजिक सञ्जालको प्रतिबन्ध हटाउने विषयमा मात्र सीमित रहेन। भ्रष्टाचारको अन्त्य, सुशासन, राजनीतिक नेतृत्वको कार्यक्षमता र जवाफदेहिता, नातावाद तथा कृपावादको अन्त्य, रोजगारीको अवसर, सार्वजनिक सेवामा सुधार र अवसरमा समान पहुँचलगायतका विषय आन्दोलनका प्रमुख मुद्दा बने।
भदौ २३ को प्रदर्शनमा १९ जनाको मृत्यु
गत वर्ष भदौ २३ गते काठमाडौंमा भएको प्रदर्शनका क्रममा प्रहरीले गोली चलाउँदा १९ जनाको मृत्यु भएको थियो। घटनापछि आन्दोलन थप चर्किएको थियो। भदौ २३ गतेको घटनाको विरोधमा भोलिपल्ट अर्थात् भदौ २४ गते देशका विभिन्न स्थानमा प्रदर्शन भएका थिए।
भदौ २३ र २४ गते गरी दुई दिन चलेको आन्दोलनका क्रममा सुरक्षाकर्मी तथा प्रदर्शनकारीसहित ७६ जनाको मृत्यु भएको सरकारी विवरणमा उल्लेख छ। आन्दोलनका क्रममा ठूलो संख्यामा मानिस घाइते भएका थिए। गृह मन्त्रालयका अनुसार आन्दोलनका क्रममा मृत्यु भएका ७६ जनाको विवरण जिल्ला प्रशासन कार्यालयमार्फत संकलन गरिएको थियो।
व्यापक भौतिक क्षति
आन्दोलनको दोस्रो दिन देशका विभिन्न स्थानमा प्रदर्शन हिंसात्मक बन्दै गएपछि सरकारी तथा निजी संरचनामा तोडफोड, आगजनी र लुटपाटका घटना भएका थिए। सिंहदरबार, राष्ट्रपति भवन, सर्वोच्च अदालत, अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगलगायतका सरकारी संरचनामा समेत आक्रमण तथा क्षति पुगेको नेपाल प्रहरीले उल्लेख गरेको छ।
प्रहरी कार्यालय तथा अन्य सार्वजनिक संरचनामा समेत आगजनी भएपछि सुरक्षातर्फ गम्भीर चुनौती उत्पन्न भएको थियो। कतिपय कारागार तथा बाल सुधार गृहबाट समेत ठूलो संख्यामा कैदीबन्दी फरार भएका थिए। गृह मन्त्रालयका अनुसार आन्दोलनपछि फरार भएका हजारौँ कैदीबन्दीमध्ये ठूलो संख्यालाई पुनः नियन्त्रणमा लिइएको छ।
शहीद परिवारलाई आर्थिक सहायता
सरकारले आन्दोलनका क्रममा ज्यान गुमाएका व्यक्तिका परिवारलाई राहत तथा आर्थिक सहायता उपलब्ध गराउने प्रक्रिया पनि अघि बढाएको थियो। गृह मन्त्रालयका अनुसार मृतकका परिवारलाई प्रतिपरिवार १० लाख रुपैयाँ आर्थिक सहायता तथा काजकिरिया, खाना र यातायात खर्चबापत थप ५ लाख रुपैयाँ गरी १५ लाख रुपैयाँका दरले रकम उपलब्ध गराइएको थियो।
त्यस्तै, आन्दोलनका क्रममा भएको मानवीय तथा भौतिक क्षतिको यथार्थ छानबिन गर्न न्यायिक छानबिन आयोग गठन गर्ने प्रक्रिया पनि अघि बढाइएको थियो।
शहीदको सम्झना र आन्दोलनका मुद्दामाथि पुनः बहस
सरकारले भदौ २३ लाई जेनजी शहीद दिवस घोषणा गरेसँगै आज शहीदहरूको योगदान र बलिदानको स्मरण गरिँदैछ। मन्त्रिपरिषद्को निर्णयअनुसार दिवसका अवसरमा शहीदहरूप्रति श्रद्धाञ्जली अर्पण गर्नुका साथै आन्दोलनले उठाएका सवाल, यसको उद्देश्य र त्यसबाट प्राप्त उपलब्धिबारे समेत चर्चा गरिनेछ।
एक वर्षपछि जेनजी आन्दोलनलाई केवल दुई दिनको प्रदर्शनका रूपमा मात्र नभई युवापुस्ताको असन्तुष्टि, सुशासनको माग र राज्य सञ्चालनको शैलीप्रतिको प्रश्नका रूपमा समेत मूल्यांकन गर्न थालिएको छ। आन्दोलनले उठाएका भ्रष्टाचार नियन्त्रण, जवाफदेहिता, रोजगारी, सार्वजनिक सेवा सुधार र समान अवसरका मुद्दा अहिले पनि सार्वजनिक बहसको केन्द्रमा छन्।
यसै सन्दर्भमा आज देशभर जेनजी शहीद दिवस मनाइँदैछ। आन्दोलनका क्रममा ज्यान गुमाएका ७६ जनाको स्मरणसँगै उनीहरूले उठाएका सवाल र आन्दोलनबाट प्राप्त उपलब्धिको समीक्षा गर्ने दिनका रूपमा पनि आजको दिनलाई हेरिएको छ।
-1788158380.jpg)
-1788158380.jpg)
-1788177097.jpg)
-1788158870.jpg)
-1788157202.jpg)
