नेपाल विविध भाषा, धर्म, संस्कृति, जातजाति र परम्पराले सजिएको बहुलवादी राष्ट्र हो। हिमालदेखि तराईसम्म र मेचीदेखि महाकालीसम्म बसोबास गर्ने नेपालीहरूका आस्था, रहनसहन र सांस्कृतिक अभ्यास फरक–फरक भए पनि उनीहरूलाई जोड्ने साझा सूत्र भनेको राष्ट्रिय एकता, पारस्परिक सम्मान र सामाजिक सद्भाव हो। यही विविधतामा रहेको एकताले नेपालको पहिचानलाई विश्वसामु विशिष्ट बनाएको छ।
पछिल्ला केही वर्षयता सामाजिक सञ्जालमा फैलिने अपुष्ट सूचना, घृणायुक्त अभिव्यक्ति, धार्मिक उत्तेजना र राजनीतिक स्वार्थका कारण समाजमा विभाजनको वातावरण सिर्जना गर्ने प्रयासहरू भएका छन्। यस्ता गतिविधिले केही समयका लागि तनाव सिर्जना गर्न सक्लान्, तर नेपाली समाजको दीर्घकालीन शक्ति भनेको सहिष्णुता, सहअस्तित्व र एकअर्काप्रतिको विश्वास नै हो। त्यसैले आजको आवश्यकता समाजलाई विभाजन गर्ने भाषाभन्दा जोड्ने व्यवहारलाई प्राथमिकता दिनु हो।
नेपालको संविधानले प्रत्येक नागरिकलाई आफ्नो धर्म मान्ने, अभ्यास गर्ने र संरक्षण गर्ने समान अधिकार दिएको छ। यसको अर्थ कुनै पनि धर्म अर्को धर्मभन्दा श्रेष्ठ वा कमजोर होइन। सबै धर्मले सत्य, करुणा, प्रेम, दया, क्षमा, नैतिकता र मानव सेवाको शिक्षा दिन्छन्। धर्मको वास्तविक उद्देश्य मानिसलाई असल नागरिक बनाउनु हो, समाजमा द्वेष फैलाउनु होइन।
नेपालमा हिन्दू, बौद्ध, मुस्लिम, किराँत, क्रिश्चियन, जैन, सिख लगायत विभिन्न धार्मिक समुदाय दशकौँदेखि एकअर्काको सम्मान गर्दै सहअस्तित्वमा बाँचेका छन्। छिमेकीले छिमेकीको पर्वमा सहभागी हुने, दुःख–सुखमा साथ दिने, विपद्का बेला जात, धर्म वा समुदाय नहेरी सहयोग गर्ने नेपाली संस्कार नै हाम्रो सबैभन्दा ठूलो सामाजिक सम्पत्ति हो। यही परम्पराले नेपाललाई विविधताबीच पनि शान्तिपूर्ण समाजका रूपमा चिनाएको छ।
सद्भाव केवल नारा होइन, दैनिक जीवनमा देखिने व्यवहार हो। विद्यालयमा सबै विद्यार्थीलाई समान सम्मान गर्नु, सार्वजनिक स्थानमा फरक संस्कृतिको सम्मान गर्नु, कार्यस्थलमा विभेद नगर्नु, सामाजिक सञ्जालमा जिम्मेवार अभिव्यक्ति दिनु र समुदायका हरेक व्यक्तिलाई समान अवसर दिनु नै वास्तविक सामाजिक सद्भावका आधार हुन्। नागरिकले आफ्ना विचार राख्दा अरूको आस्था र संवेदनशीलतालाई पनि सम्मान गर्न सके समाज अझ बलियो बन्छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार समाजमा फैलिने अधिकांश विवाद गलत सूचना, अफवाह, पूर्वाग्रह र संवादको अभावका कारण उत्पन्न हुन्छन्। त्यसैले कुनै पनि सूचना साझा गर्नुअघि त्यसको सत्यता पुष्टि गर्नु, उत्तेजनात्मक सामग्रीबाट टाढा रहनु र मतभेदलाई संवादमार्फत समाधान गर्ने संस्कृतिको विकास गर्नु आवश्यक छ। लोकतान्त्रिक समाजमा विचार फरक हुन सक्छ, तर विचारको भिन्नताले सम्बन्ध र सामाजिक एकतालाई कमजोर बनाउनु हुँदैन।
युवापुस्ता यस अभियानका सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण साझेदार हुन्। उनीहरूले सामाजिक सञ्जाललाई घृणा फैलाउने माध्यम होइन, सकारात्मक सन्देश, सहिष्णुता र राष्ट्रिय एकताको अभियानका रूपमा प्रयोग गर्न सक्छन्। स्वयंसेवा, सामुदायिक अभियान, रक्तदान, वातावरण संरक्षण, विपद् व्यवस्थापन तथा सामाजिक सेवाका कार्यक्रममा सबै समुदायका युवाहरूको संयुक्त सहभागिताले आपसी विश्वास र भाइचारालाई अझ बलियो बनाउँछ।
सामाजिक सद्भाव कायम राख्न राज्य, स्थानीय सरकार, शैक्षिक संस्था, सञ्चारमाध्यम, धार्मिक अगुवा, नागरिक समाज र प्रत्येक नागरिकको साझा जिम्मेवारी हुन्छ। धार्मिक अगुवाहरूले सहिष्णुता र मानवताको सन्देश प्रवाह गर्नुपर्छ, सञ्चारमाध्यमले तथ्यमा आधारित जिम्मेवार समाचार सम्प्रेषण गर्नुपर्छ, विद्यालयहरूले बालबालिकामा विविधताको सम्मान गर्ने संस्कार विकास गर्नुपर्छ, र परिवारले नयाँ पुस्तालाई समानता, सम्मान र सहकार्यका मूल्य सिकाउनुपर्छ।
नेपालले इतिहासका विभिन्न कठिन घडी—भूकम्प, बाढी, महामारी र अन्य विपद्का समयमा—जात, धर्म वा भाषाको भेद नगरी एकअर्कालाई सहयोग गरेको उदाहरण संसारसामु प्रस्तुत गरेको छ। संकटका बेला देखिएको यही एकता हाम्रो वास्तविक शक्ति हो। त्यसैले शान्तिको समयमा पनि त्यही भावना कायम राख्न सकियो भने सामाजिक सद्भाव अझ सुदृढ बन्नेछ।
आज आवश्यकता कुनै एक समुदायको जित होइन, सम्पूर्ण नेपाली समाजको साझा प्रगतिको हो। विकास, समृद्धि र सामाजिक न्याय त्यतिबेला मात्र सम्भव हुन्छ, जब नागरिकहरूबीच विश्वास, सम्मान र अपनत्वको भावना बलियो हुन्छ। समाजलाई विभाजन गर्ने कुनै पनि विचार, अफवाह वा घृणाको राजनीतिभन्दा माथि उठेर हामीले साझा भविष्य निर्माण गर्ने संकल्प गर्नुपर्छ।
धर्म हाम्रो व्यक्तिगत आस्था हो, तर मानवता हाम्रो साझा मूल्य हो। भाषा फरक हुन सक्छ, संस्कृति फरक हुन सक्छ, पूजा गर्ने तरिका फरक हुन सक्छ, तर हाम्रो पहिचान एउटै छ—हामी नेपाली हौँ। त्यसैले धर्मभन्दा माथि उठेर सद्भाव, सहिष्णुता, पारस्परिक सम्मान र राष्ट्रिय एकतालाई जीवनको आधार बनाउनु नै समुन्नत र शान्त नेपाल निर्माण गर्ने सबैभन्दा बलियो बाटो हो।
