मध्यपूर्वमा जारी सैन्य संघर्ष लम्बिँदै जाँदा सोमबार विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा उच्च वृद्धि भएको छ भने सेयर बजारमा भारी गिरावट आएको छ। इजरायल र अमेरिकाले इरानमाथि गरेको आक्रमण र इरानको जवाफी मिसाइल प्रहारले विश्वव्यापी आर्थिक पुनरुत्थानलाई संकटमा पार्दै मुद्रास्फीति (महँगी) पुनः बढाउने खतरा पैदा गरेको छ।
सोमबार कारोबार सुरु हुनासाथ ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य ६.४ प्रतिशतले बढेर प्रति ब्यारेल $७७.५७ पुगेको छ। कारोबारको एक चरणमा त यो $८२.०० सम्म पुगेको थियो। यस्तै, अमेरिकी कच्चा तेल (WTI) पनि ६.२ प्रतिशतले बढेर प्रति ब्यारेल $७१.१७ कायम भएको छ। सुरक्षित लगानी मानिने सुनको भाउ १.६ प्रतिशतले वृद्धि भई प्रति औंस $५,३६० पुगेको छ।
जलमार्गमा अवरोध र आपूर्तिको चिन्ता
विश्वको कुल समुन्द्री तेल व्यापारको करिब २० प्रतिशत हिस्सा ओगट्ने हर्मुज जलसन्धि (Strait of Hormuz) अहिले सबैको चासोको केन्द्र बनेको छ। युद्धका कारण बीमा सुविधा नपाउँदा र आक्रमणको डरले गर्दा तेल बोकेका ट्याङ्करहरू जलसन्धिको दुवैतर्फ थुप्रिएका छन्।
'राइस्टाड इनर्जी'का भू-राजनीतिक विश्लेषण प्रमुख जोर्ज लियोनका अनुसार, "हर्मुज जलसन्धिबाट हुने दैनिक १५ मिलियन ब्यारेल तेलको आपूर्ति ठप्प हुनु बजारका लागि सबैभन्दा ठूलो धक्का हो।" यदि तत्काल तनाव कम नभए तेलको मूल्यले नयाँ रेकर्ड कायम गर्ने विज्ञहरूको प्रक्षेपण छ।
अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा प्रभाव
एसिया: तेलमा पूर्ण निर्भर जापानको निक्केई सूचक १.३ प्रतिशतले घटेको छ। चीनको ब्लु-चिप सूचकमा पनि गिरावट देखिएको छ।
खाडी मुलुक: 'असाधारण परिस्थिति' भन्दै संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE) र कुवेतले आफ्ना सेयर बजार अस्थायी रूपमा बन्द गरेका छन्।
युरोप र अमेरिका: युरोपेली र अमेरिकी 'फ्युचर्स' बजारहरू १ प्रतिशत हाराहारीले ओरालो लागेका छन्।
ऐतिहासिक संकटको तुलना
'वुड म्याकेन्जी'का उपाध्यक्ष एलन गेल्डरले वर्तमान परिस्थितिलाई सन् १९७० को दशकको तेल संकटसँग तुलना गरेका छन्। सन् १९७४ मा तेलको मूल्य ३०० प्रतिशतले बढेको स्मरण गर्दै उनले आजको बजारमा आपूर्ति बन्द भएमा मूल्य अकासिने चेतावनी दिएका छन्।
बैंकिङ र अन्य चुनौती
तेलको संकटसँगै वित्तीय क्षेत्रमा पनि नयाँ डर थपिएको छ। बेलायती ऋणदाता MFS वित्तीय अनियमितताका कारण संकटमा परेपछि ठूला बैंकहरूको सेयरमा पनि गिरावट आएको छ। लगानीकर्ताहरू अब यसै हप्ता सार्वजनिक हुने अमेरिकी आर्थिक तथ्याङ्क (रिटेल सेल्स र पेरोल रिपोर्ट) को पर्खाइमा छन्, जसले भविष्यको ब्याजदर र आर्थिक दिशा तय गर्नेछ।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यो द्वन्द्व अझै चार हप्तासम्म लम्बिन सक्ने र अमेरिकी लक्ष्य पूरा नभएसम्म आक्रमण नरोकिने संकेत दिएका छन्। यसले विश्व बजारमा थप अनिश्चितता सिर्जना गरेको छ।
