युरोपेली फुटबलमा सफलता हासिल गर्नु एउटा कुरा हो, तर लगातार उपाधि जित्दै लामो समयसम्म आफ्नो वर्चस्व कायम राख्नु अर्को कुरा हो। युरोपियन च्याम्पियन्स लिगमा लगातार उत्कृष्ट प्रदर्शन गरिरहेको फ्रान्सेली क्लब पेरिस सेन्ट जर्मेन (पीएसजी) अहिले यस्तै ऐतिहासिक उपलब्धिको नजिक पुगेको छ।
बुधबार म्यानचेस्टर सिटीलाई ४–२ गोलले पराजित गर्दै पीएसजीले युरोपेली फुटबलमा आफ्नो शक्ति फेरि प्रमाणित गरेको छ। खेलको पहिलो हाफमै ३–० को अग्रता बनाएको पीएसजीले दोस्रो हाफमा सिटीले पुनरागमनको प्रयास गरे पनि थप गोल गर्दै प्रभावशाली जित निकालेको हो।
पीएसजीले सन् २०२५ को च्याम्पियन्स लिग फाइनलमा इन्टर मिलानलाई ५–० गोलले हराउँदै पहिलोपटक उपाधि जितेको थियो। त्यसपछि गत सिजन फाइनलमा आर्सनललाई पेनाल्टी सुटआउटमा पराजित गर्दै लगातार दोस्रोपटक युरोपेली च्याम्पियन बनेको थियो।
अब लुइस एनरिकेको प्रशिक्षणमा रहेको पीएसजीको लक्ष्य लगातार तेस्रोपटक युरोपेली उपाधि जित्नु हो। यदि पीएसजीले यो उपलब्धि हासिल गरे सन् १९५६ यता लगातार तीनपटक युरोपको सर्वोच्च क्लब प्रतियोगिता जित्ने पाँचौँ टोली बन्नेछ। च्याम्पियन्स लिगको आधुनिक स्वरूपमा भने लगातार तीन उपाधि जित्ने दोस्रो टोली बन्नेछ।
बीबीसी रेडियो ५ लाइभसँग कुरा गर्दै पूर्वफुटबल खेलाडी क्रिस सटनले पीएसजीको प्रदर्शनको प्रशंसा गरेका छन्। उनले पीएसजीलाई फरक स्तरको टोली भन्दै म्यानचेस्टर सिटीलाई खेलभर दबाबमा राखेको बताएका छन्।
पीएसजीको पछिल्लो प्रदर्शनसँगै युरोपेली फुटबलमा लामो समयसम्म वर्चस्व कायम गरेका क्लबहरूको चर्चा पुनः सुरु भएको छ। इतिहासमा विभिन्न टोलीले लगातार उपाधि जित्नुका साथै खेल्ने शैली, रणनीति र खेलाडी उत्पादनमार्फत युरोपेली फुटबलमा गहिरो प्रभाव पारेका छन्।
१. पीएसजी (२०२५–हालसम्म)
कतार स्पोर्ट्स इन्भेस्टमेन्ट्सले सन् २०११ मा क्लबमा लगानी गरेपछि पीएसजी फ्रान्सेली फुटबलको सबैभन्दा प्रभावशाली क्लब बनेको छ। यद्यपि, युरोपेली फुटबलको सर्वोच्च उपाधि जित्न उसलाई लामो समय लाग्यो।
यसअघि विश्वस्तरीय खेलाडी भित्र्याउन ठूलो रकम खर्च गर्दै आएको पीएसजीले पछिल्लो समय आफ्नो रणनीतिमा परिवर्तन गरेको छ। क्लब अध्यक्ष नासेर अल खेलाइफीले अत्यधिक तडकभडकपूर्ण शैलीबाट टाढा रहेर बलियो सामूहिक टोली निर्माण गर्ने रणनीति अघि सारेका थिए।
सन् २०२३ मा प्रशिक्षक बनेका लुइस एन्रिकेले युवा खेलाडी, अनुशासन, सामूहिक खेल र आक्रामक दबाबमा आधारित शैलीलाई प्राथमिकता दिए। त्यसको परिणामस्वरूप पीएसजीले लगातार दुई सिजन च्याम्पियन्स लिग जित्यो।
म्यानचेस्टर सिटीविरुद्धको पछिल्लो जितले पीएसजी लगातार तेस्रो युरोपेली उपाधि जित्न सक्षम रहेको संकेत गरेको छ।
२. इन्टर मिलान (१९६३–१९६५)
हेलेनियो हेरेराको प्रशिक्षणमा इन्टर मिलान सन् १९६० को दशकमा युरोपकै शक्तिशाली टोलीमध्ये एक बनेको थियो। उनले इटालियन फुटबलमा प्रचलित कातेनाच्चियो रणनीतिलाई प्रभावकारी रूपमा प्रयोग गर्दै बलियो र तीव्र प्रत्याक्रमण गर्ने टोली निर्माण गरेका थिए।
सन् १९६२–६३ मा इटालियन लिगको उपाधि जितेको इन्टरले त्यसपछिका दुई सिजन युरोपियन कप जित्यो।
सन् १९६४ को फाइनलमा रियल मड्रिडलाई पराजित गरेको इन्टरले अर्को वर्ष बेन्फिकालाई हराउँदै उपाधि रक्षा गरेको थियो। यस उपलब्धिले इन्टरलाई युरोपेली फुटबलको इतिहासमा विशेष स्थान दिलायो।
३. बेन्फिका (१९६०–१९६२)
पोर्चुगलको बेन्फिका क्लबले प्रशिक्षक बेला गुटम्यानको नेतृत्वमा युरोपेली फुटबलमा ऐतिहासिक सफलता हासिल गरेको थियो।
गुटम्यानले युवा खेलाडीलाई अवसर दिँदै टोली पुनर्निर्माण गरेका थिए। सन् १९६१ को फाइनलमा बार्सिलोनालाई पराजित गर्दै बेन्फिकाले पहिलोपटक युरोपियन कप जित्यो।
त्यसपछि युवा स्टार युसेबियोको आगमनले टोलीलाई थप बलियो बनायो। सन् १९६२ को फाइनलमा रियल मड्रिडलाई ५–३ गोलले हराउँदै बेन्फिकाले लगातार दोस्रोपटक उपाधि जित्यो। उक्त खेलमा युसेबियोले दुई गोल गरेका थिए।
तर त्यसपछि बेन्फिकाले युरोपको सर्वोच्च क्लब उपाधि जित्न सकेन। युरोपेली फाइनलमा बारम्बार पराजित भएपछि गुटम्यानले क्लबलाई १०० वर्षसम्म अर्को युरोपेली उपाधि नजित्ने श्राप दिएको किंवदन्तीसमेत प्रचलित भयो। यद्यपि, उक्त कथाको सत्यताबारे विवाद रहँदै आएको छ।
४. बायर्न म्युनिख (१९७३–१९७६)
जर्मनीको बायर्न म्युनिखले सन् १९७० को दशकमा युरोपेली फुटबलमा आफ्नो प्रभुत्व स्थापित गरेको थियो।
गोलरक्षक सेप मायर, फ्रान्ज बेकनबाउर र गोलकर्ता गेर्ड मुलरजस्ता खेलाडीले टोलीलाई मजबुत बनाएका थिए। सन् १९७४ मा पश्चिम जर्मनीले विश्वकप जितेपछि बायर्नको टोलीमा आत्मविश्वास थपिएको थियो।
बायर्नले सन् १९७४ मा एट्लेटिको मड्रिडलाई पराजित गर्दै पहिलो उपाधि जित्यो। त्यसपछि सन् १९७५ मा लिड्स युनाइटेड र सन् १९७६ मा सेन्ट एटिएनलाई हराउँदै लगातार तीनपटक युरोपियन कप जित्ने उपलब्धि हासिल गर्यो।
घरेलु लिगमा अपेक्षाकृत कमजोर प्रदर्शन गरे पनि युरोपेली प्रतियोगितामा निर्णायक खेल जित्ने बायर्नको क्षमता त्यस समयको विशेषता थियो।
५. बार्सिलोना (२००८–२०१२)
पेेप ग्वार्डिओलाको नेतृत्वमा बार्सिलोनाले आधुनिक फुटबलमा गहिरो प्रभाव पार्ने खेलशैली विकास गरेको थियो।
लियोनल मेसी, जाभी हर्नान्डेज, आन्द्रे इनेस्टा र सर्जियो बुस्केट्सजस्ता खेलाडी सम्मिलित टोलीले बलमाथि नियन्त्रण राख्ने र छोटो पासमा आधारित टिकिटाका शैलीलाई विश्वभर लोकप्रिय बनायो।
ग्वार्डिओलाको प्रशिक्षणमा बार्सिलोनाले सन् २००९ र २०११ मा च्याम्पियन्स लिग जित्यो। बीचमा सन् २०१० मा इन्टर मिलानसँग सेमिफाइनलमा पराजित भए पनि बार्सिलोनाको प्रभाव कम भएन।
यस टोलीको महत्त्व उपाधिमा मात्र सीमित छैन। खेलाडी विकास, बल नियन्त्रण र सामूहिक आक्रमणमा आधारित यसको शैलीले विश्वभरका क्लब तथा प्रशिक्षकलाई प्रभावित गरेको छ।
६. एसी मिलान (१९८८–१९९५)
सिल्भियो बर्लुस्कोनीको लगानी र प्रशिक्षक आरिगो साक्कीको रणनीतिले एसी मिलानलाई युरोपको शक्तिशाली क्लब बनाएको थियो।
रुड गुलिट, मार्को भान बास्टेन र फ्रान्क रिजकार्डजस्ता डच खेलाडीसँगै फ्रान्को बारेसी, पाओलो माल्दिनी र अलेसान्द्रो कोस्टाकुर्ताजस्ता इटालियन खेलाडीले टोलीलाई ऐतिहासिक सफलता दिलाए।
एसी मिलानले सन् १९८९ र १९९० मा लगातार दुईपटक युरोपियन कप जित्यो। त्यसपछि सन् १९९३ मा फाइनलमा पराजित भए पनि सन् १९९४ मा बार्सिलोनालाई ४–० गोलले हराउँदै उपाधि जित्यो।
सन् १९९५ मा आयाक्ससँग फाइनलमा पराजित हुँदासम्म मिलानले युरोपेली फुटबलमा आफ्नो प्रभाव कायम राखेको थियो। साक्कीदेखि फाबियो कापेलोसम्म प्रशिक्षक परिवर्तन भए पनि टोलीको प्रतिस्पर्धात्मक क्षमता उल्लेखनीय रह्यो।
७. लिभरपुल (१९७६–१९८४)
सन् १९७० र १९८० को दशकमा युरोपेली फुटबलमा इंग्लिस क्लबहरूको वर्चस्व थियो। त्यस अवधिमा लिभरपुल सबैभन्दा सफल टोलीमध्ये एक बन्यो।
बिल शान्क्लीको नेतृत्वमा युरोपेली प्रतियोगितामा बलियो आधार तयार गरेको लिभरपुलले बब पेस्लीको प्रशिक्षणमा अझ ठूलो सफलता हासिल गर्यो।
लिभरपुलले सन् १९७७ मा युरोपियन कप जितेपछि सन् १९७८ मा क्लब ब्रुगलाई हराउँदै उपाधि रक्षा गर्यो। सन् १९८१ मा रियल मड्रिडलाई पराजित गर्दै तेस्रो र सन् १९८४ मा रोमालाई पेनाल्टी सुटआउटमा हराउँदै चौथो युरोपियन कप जित्यो।
शान्क्ली, पेस्ली र जो फागनको नेतृत्वमा निरन्तर सफलता हासिल गर्नु लिभरपुलको विशेषता थियो। सन् १९८५ मा हेसेल रंगशालामा भएको दुर्घटनापछि भने इंग्लिस क्लब फुटबलको युरोपेली यात्रामा गम्भीर असर परेको थियो।
८. रियल मड्रिड (२०१३–२०१८)
रियल मड्रिड युरोपियन कपको इतिहासमा सबैभन्दा सफल क्लब हो। सन् २०१३ देखि २०१८ सम्मको अवधिमा उसले पुनः आफ्नो वर्चस्व प्रमाणित गर्यो।
क्रिस्टियानो रोनाल्डोको नेतृत्वमा रहेको टोलीले जिनेदिन जिदानको प्रशिक्षणमा सन् २०१६, २०१७ र २०१८ मा लगातार तीनपटक च्याम्पियन्स लिग जित्यो।
यसअघि सन् २०१४ मा पनि रियलले उपाधि जितेको थियो। एट्लेटिको मड्रिडलाई सन् २०१४ र २०१६ को फाइनलमा पराजित गरेको रियलले सन् २०१७ मा युभेन्टस र सन् २०१८ मा लिभरपुललाई हरायो।
च्याम्पियन्स लिगको आधुनिक स्वरूपमा लगातार तीन उपाधि जित्ने रियल पहिलो क्लब बन्यो। कठिन परिस्थितिमा पनि नतिजा आफ्नो पक्षमा पार्न सक्ने क्षमता त्यस टोलीको मुख्य विशेषता थियो।
९. आयाक्स (१९६८–१९७३)
नेदरल्यान्ड्सको आयाक्सले सन् १९७० को दशकमा विकास गरेको ‘टोटल फुटबल’ शैलीले विश्व फुटबलमा ठूलो प्रभाव पारेको थियो।
प्रशिक्षक रिनुस मिखेल्सले टोलीलाई आक्रामक, लचिलो र सामूहिक खेलमा आधारित बनाएका थिए। खेलाडीहरूले आवश्यकताअनुसार आफ्नो स्थान परिवर्तन गर्दै विपक्षीमाथि दबाब सिर्जना गर्थे।
आयाक्स सन् १९६९ मा फाइनलमा एसी मिलानसँग पराजित भएको थियो। तर सन् १९७१ मा पहिलोपटक युरोपियन कप जितेपछि उसले सन् १९७२ र १९७३ मा पनि उपाधि जित्दै लगातार तीनपटक च्याम्पियन बन्ने उपलब्धि हासिल गर्यो।
जोहान क्रुफ यस टोलीका प्रमुख खेलाडी थिए। मिखेल्स र क्रुफको प्रभाव पछि बार्सिलोनासम्म पुगेको थियो। आयाक्सको खेलशैलीले आधुनिक फुटबलको विकासमा महत्त्वपूर्ण योगदान पुर्याएको मानिन्छ।
१०. रियल मड्रिड (१९५५–१९६०)
युरोपेली क्लब फुटबलको इतिहासमा प्रारम्भिक वर्चस्वको कुरा गर्दा रियल मड्रिडको पहिलो स्वर्णिम युगलाई बिर्सन सकिँदैन।
सन् १९५५ मा युरोपियन कप सुरु भएपछि रियल मड्रिडले लगातार पाँच सिजन उपाधि जित्यो। सन् १९५६ देखि १९६० सम्मको यो उपलब्धि अहिलेसम्म पनि युरोपेली क्लब फुटबलको सबैभन्दा उल्लेखनीय कीर्तिमानमध्ये एक हो।
अल्फ्रेडो डी स्टेफानो र फ्रान्सिस्को गेन्टो टोलीका प्रमुख खेलाडी थिए। सन् १९५८ मा हंगेरीका महान् खेलाडी फेरेन्क पुस्कास पनि रियलमा आबद्ध भए।
सन् १९६० को फाइनलमा रियलले जर्मनीको इन्ट्राख्ट फ्र्याङ्कफर्टलाई ७–३ गोलले पराजित गरेको थियो। उक्त खेलमा पुस्कासले चार र डी स्टेफानोले तीन गोल गरेका थिए।
रियलको लगातार पाँच उपाधिले युरोपियन कपको प्रतिष्ठा बढाउन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको थियो। त्यसपछि पनि क्लबले आफ्नो सफलतालाई निरन्तरता दिँदै सन् १९६६ मा छैटौँ युरोपियन कप जितेको थियो।
पीएसजीले इतिहास दोहोर्याउन सक्ला?
युरोपेली फुटबलको इतिहासमा रियल मड्रिड, आयाक्स, बायर्न म्युनिख र इन्टर मिलानजस्ता टोलीले लगातार उपाधि जितेर आफ्नो नाम स्थापित गरेका छन्। बार्सिलोना र एसी मिलानले भने उपाधिसँगै खेलशैली र खेलाडी विकासमा पनि दीर्घकालीन प्रभाव पारेका छन्।
पीएसजीले पछिल्ला दुई सिजनमा हासिल गरेको सफलता र म्यानचेस्टर सिटीविरुद्धको प्रभावशाली प्रदर्शनले उसलाई पनि यस्तै ऐतिहासिक सूचीमा स्थापित हुने सम्भावना देखाएको छ।
तर लगातार तेस्रोपटक च्याम्पियन्स लिग जित्नु सहज हुने छैन। युरोपका अन्य शीर्ष क्लबहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्दै कठिन नकआउट चरण पार गर्नुपर्नेछ। पीएसजीले आफ्नो वर्तमान लय कायम राख्न सकेमा युरोपेली फुटबलमा नयाँ राजवंश निर्माण गर्ने अवसर भने उसकै हातमा छ।
