रुसमाथि आर्थिक दबाब बढाउन भारतलाई रुसी तेल नकिन्न दबाब दिँदै आएको अमेरिका अहिले परिस्थितिले बाध्य भई आफ्नै नीतिमा लचकता देखाउन पुगेको छ। अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि गरेको संयुक्त आक्रमणपछि मध्यपूर्वको प्रमुख तेल मार्ग हर्मुज जलडमरू अवरुद्धजस्तै बनेपछि विश्व बजारमा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेको छ। आपूर्ति संकट गहिरिँदै जाँदा भारत फेरि रुसी तेल खरिद गर्नतर्फ फर्किएको छ, जसका लागि अमेरिकाले अस्थायी छुटसमेत दिएको छ।
गत वर्षभरि अमेरिका रुसको युद्ध अर्थतन्त्र कमजोर पार्ने रणनीतिमा केन्द्रित थियो। त्यसका लागि रुसको महत्वपूर्ण ग्राहक भारतलाई रुसी तेल खरिदबाट टाढा राख्ने प्रयास गरिएको थियो।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको दबाब अभियानअन्तर्गत ह्वाइट हाउसले भारतका धेरै निर्यात वस्तुमा उच्च भन्सार शुल्क लगाएको थियो। साथै रुसका दुई ठूला तेल कम्पनीमाथि प्रतिबन्धसमेत लगाइएको थियो।
यो रणनीति केही हदसम्म सफल भएको देखिएको थियो। भारतले पूर्ण रूपमा रुसी तेल खरिद बन्द नगरे पनि मध्यपूर्वबाट तेल आयात बढाउँदै रुसी तेलको खरिद उल्लेख्य रूपमा घटाएको थियो।
तर गत साता अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि संयुक्त सैन्य आक्रमण सुरु गरेपछि परिस्थिति एकाएक फेरिएको छ। आक्रमणपछि विश्वकै महत्वपूर्ण तेल आपूर्ति मार्ग हर्मुज जलडमरू प्रभावकारी रूपमा बन्दजस्तै बनेको छ। मध्यपूर्वबाट विश्व बजारमा जाने अधिकांश तेल यही मार्ग हुँदै पुग्ने गर्छ।
इरानले तेहरानस्थित ऊर्जा भण्डारण केन्द्रहरूमा भएको हवाई आक्रमणको बदला लिन छिमेकी देशहरूको ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण गर्न सक्ने चेतावनी दिएको छ।
यसबीच विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्य तीव्र रूपमा बढेको छ। आइतबार तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल १०० डलर नाघेको छ, जुन सन् २०२२ मा रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण गरेपछि पहिलो पटक हो।
विकल्प सीमित भएपछि भारत पुनः रुसबाट तेल खरिद गर्नतर्फ फर्किएको छ। भारतको अवस्थालाई स्वीकार गर्दै अमेरिकाले भारतीय रिफाइनरीहरूलाई समुद्रमा अड्किएको रुसी तेल खरिद गर्न ३० दिनको अस्थायी छुट दिएको छ।
अमेरिकी अर्थमन्त्री स्कट बेसन्टले विश्व बजारमा तेलको आपूर्ति निरन्तर राख्न यस्तो निर्णय गरिएको बताएका छन्।
यसैबीच मध्यपूर्वमा युद्ध दोस्रो सातामा प्रवेश गरिसकेको छ। इजरायलले तेहरानमा व्यापक हवाई आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ भने इरानले लामो समयसम्म लड्न आफू तयार रहेको संकेत दिएको छ।
राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले युद्ध चाँडै अन्त्य हुन सक्ने बताएका छन्। तर अर्कोतर्फ उनले अझै “महत्वपूर्ण लक्ष्यहरू बाँकी रहेको” पनि बताएका छन्।
यसबीच इरानको नयाँ सर्वोच्च नेताका रूपमा मोज्तबा खामेनेई चयन भएका छन्। उनी दिवंगत नेता अली खामेनेईका छोरा हुन्। ट्रम्पले उक्त निर्णयप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गरेका छन्।
युद्धका कारण विश्वको करिब २० प्रतिशत तेल आपूर्ति प्रभावित भएको अनुमान गरिएको छ। यसको असर विभिन्न देशहरूमा देखिन थालेको छ। पाकिस्तानले कडा मितव्ययिता उपाय घोषणा गरेको छ भने दक्षिण कोरियाले झण्डै ३० वर्षपछि पहिलो पटक इन्धन मूल्य नियन्त्रण लागू गर्ने तयारी गरेको छ।
यसैबीच जी–सेभेन समूहका देशहरूले रणनीतिक तेल भण्डार प्रयोग गर्ने सम्भावनाबारे छलफल गरेका छन्।
हर्मुज जलडमरूलाई लिएर अमेरिका र इरानबीच धम्कीपूर्ण बयानबाजी जारी छ। डोनाल्ड ट्रम्पले तेल ट्यांकरलाई उक्त मार्ग प्रयोग गर्न आश्वस्त पार्ने प्रयास गर्दै इरानले तेल आपूर्ति रोक्ने प्रयास गरे कडा कारबाही गर्ने चेतावनी दिएका छन्।
इरानले भने उक्त क्षेत्रमा अमेरिकी नौसैनिक जहाजहरूका लागि आफ्ना सेना “प्रतीक्षारत” रहेको प्रतिक्रिया दिएको छ।
