हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको अत्यन्त पवित्र र महत्वपूर्ण पर्व महाशिवरात्री केवल एउटा धार्मिक उत्सव मात्र होइन, आस्था, संयम र आत्मशुद्धिको प्रतीक पनि हो। प्रत्येक वर्ष फागुन कृष्ण चतुर्दशीका दिन मनाइने यो पर्व भगवान शिवप्रति समर्पित छ। यस दिन देशभरका शिवालयहरूमा विशेष पूजा–अर्चना, रुद्राभिषेक, भजन–कीर्तन र रात्रि जागरण गरिन्छ।
धार्मिक महत्व र पौराणिक सन्दर्भ
शास्त्रीय मान्यताअनुसार महाशिवरात्रीकै दिन भगवान शिवले ताण्डव नृत्य गर्नुभएको थियो भने यही दिन शिव–पार्वतीको विवाह सम्पन्न भएको विश्वास पनि गरिन्छ। त्यसैले यो पर्वलाई शिव–शक्तिको मिलनको रूपमा समेत व्याख्या गरिन्छ। व्रत, उपवास र ध्यानमार्फत आत्मसंयम गर्दै भगवान शिवको आराधना गर्दा पाप नाश भई पुण्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ।
शिवरात्रीमा श्रद्धालुहरूले शिवलिङ्गमा जल, दूध, दही, घ्यू, मह र बेलपत्र चढाउने परम्परा छ। बेलपत्रलाई शिवको प्रिय मानिन्छ। साथै, धतुरो र आकका फूल चढाएर विशेष पूजा गरिन्छ। धेरै भक्तजनले दिनभर निराहार व्रत बसेर रात्रिभर जाग्राम बस्ने गर्छन्।
पशुपतिनाथमा विशेष रौनक
राजधानीस्थित पशुपतिनाथ मन्दिर महाशिवरात्रीको प्रमुख आकर्षणको केन्द्र बन्छ। यस अवसरमा हजारौं स्वदेशी तथा विदेशी भक्तजन र साधुसन्तहरू पशुपतिनाथमा भेला हुन्छन्। मन्दिर परिसरमा विशेष सजावट, महाआरती र धार्मिक कार्यक्रम आयोजना गरिन्छ। सुरक्षा र व्यवस्थापनका लागि सरकारी निकायले विशेष तयारी गर्छन्।
त्यस्तै ललितपुरको कुम्भेश्वर मन्दिर, भक्तपुरको डोलेश्वर महादेव मन्दिर लगायत देशभरका शिवालयहरूमा पनि विशेष पूजा र धार्मिक कार्यक्रमहरू सम्पन्न हुन्छन्।
सामाजिक र सांस्कृतिक सन्देश
महाशिवरात्रीले केवल धार्मिक पक्ष मात्र होइन, सामाजिक एकता र सांस्कृतिक पहिचानलाई पनि मजबुत बनाउँछ। परिवार र समुदाय एकत्रित भई पूजा–अर्चना गर्दा सामाजिक सद्भाव बढ्ने विश्वास छ। साथै, आत्मसंयम र ध्यानको अभ्यासले मानसिक शान्ति र आध्यात्मिक सन्तुलन प्राप्त हुने धार्मिक गुरुहरूको धारणा छ।
शिवलाई विनाश र सृजनाको प्रतीक मानिन्छ। यस अर्थमा महाशिवरात्रीले पुराना विकृति र नकारात्मक प्रवृत्तिलाई त्यागेर नयाँ ऊर्जा र सकारात्मक सोचका साथ जीवन अघि बढाउने सन्देश दिन्छ।
महाशिवरात्री नेपाली समाजमा गहिरो रूपमा जरा गाडेको धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व हो। श्रद्धा, भक्ति र तपस्यामार्फत आत्मशुद्धि र सदाचारको मार्ग अपनाउने प्रेरणा दिने यो पर्वले नेपाली समाजमा आस्था र एकताको सन्देश प्रवाह गर्दै आएको छ। भगवान शिवप्रति समर्पित यो पावन अवसरले हरेक वर्ष भक्तजनलाई आध्यात्मिक ऊर्जा र नवीन उत्साह प्रदान गर्दै आएको छ।
