हरेक वर्ष फेब्रुअरी १४ मा मनाइने भ्यालेन्टाइन डे आज विश्वभर प्रेम र आत्मीयताको प्रतीकका रूपमा स्थापित भएको छ। समयसँगै यसको अर्थ, शैली र सामाजिक प्रभाव बदलिँदै गएको छ। कुनै समय पश्चिमी संस्कृतिसँग जोडिएको यो दिवस अहिले नेपालसहित विश्वका धेरै मुलुकमा लोकप्रिय बन्दै गएको छ।
भ्यालेन्टाइन डे को ऐतिहासिक आधार Saint Valentineसँग जोडिएको मानिन्छ। रोमन साम्राज्यका समयमा प्रेम र विवाहलाई संरक्षण गरेको आरोपमा उनलाई मृत्युदण्ड दिइएको किंवदन्ती पाइन्छ। उनको सम्झनामा मनाउन थालिएको यो दिवस विस्तारै प्रेमको सार्वभौमिक प्रतीक बन्न पुग्यो।
नेपालमा भने पछिल्लो एक दशकयता यो दिन विशेषगरी युवा पुस्तामाझ उत्सवका रूपमा मनाउन थालिएको देखिन्छ। गुलाब साटासाट गर्ने, शुभकामना कार्ड दिने, उपहार आदानप्रदान गर्ने तथा सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रेम अभिव्यक्त गर्ने चलन बढेको छ। काठमाडौं, पोखरा, वीरगञ्ज, विराटनगरजस्ता सहरमा फूल पसल र रेस्टुरेन्टमा चहलपहल बढ्नुले पनि यसको प्रभाव झल्काउँछ।
तर, भ्यालेन्टाइन डे केवल प्रेमी–प्रेमिकाबीच सीमित रहने दिन होइन। आधुनिक समाजमा यसलाई परिवार, साथीभाइ र आफन्तबीच पनि माया, सम्मान र कृतज्ञता व्यक्त गर्ने अवसरका रूपमा लिन थालिएको छ। बदलिँदो जीवनशैली, व्यस्त दिनचर्या र डिजिटल सम्बन्धको युगमा एक दिन भए पनि भावनालाई खुलेर व्यक्त गर्नु सकारात्मक पक्ष मानिन्छ।
यससँगै केही आलोचनात्मक दृष्टिकोण पनि छन्। कतिपयले यसलाई उपभोक्तावादसँग जोडिएको भन्दै व्यापारिकरण भएको टिप्पणी गर्छन्। गुलाब, उपहार र भोजभतेरमा खर्च हुने रकमले यसको मौलिक भावनालाई ओझेलमा पारेको तर्क पनि गरिन्छ। त्यस्तै, केही धार्मिक तथा सांस्कृतिक समूहले यसलाई विदेशी संस्कृतिको प्रभाव भन्दै आफ्नै मौलिक पर्व र संस्कारलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताउँदै आएका छन्।
तर सामाजिक यथार्थ हेर्दा प्रेम कुनै सीमाभित्र बाँधिने भावना होइन। भाषा, धर्म, संस्कृति र भूगोलभन्दा पर यसको महत्व समान रहन्छ। यदि भ्यालेन्टाइन डे ले आपसी सम्बन्धमा मिठास थप्छ, आपसी सम्मान बढाउँछ र सकारात्मक सोच फैलाउँछ भने यसको सार्थकता त्यहीँ देखिन्छ।
अन्ततः, प्रेम दिवसको सन्देश केवल उपहार वा औपचारिकता होइन, सम्बन्धको गहिराइ र आत्मीयताको सम्मान हो। भ्यालेन्टाइन डे एक दिनको उत्सव भए पनि प्रेम र सद्भाव भने हरेक दिन अभ्यास गरिनुपर्ने मूल्य हुन्।
