संयुक्त राष्ट्रसंघका महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले एल निनोको प्रभाव विश्वभर तीव्र रूपमा देखिन थालेसँगै पृथ्वी ‘अत्यधिक मौसमको जोखिमपूर्ण क्षेत्रमा’ प्रवेश गरेको चेतावनी दिएका छन्।
विश्व मौसम संगठन (WMO) ले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार यसपटकको एल निनो पछिल्लो ७० वर्षभन्दा बढी अवधिमै सबैभन्दा शक्तिशाली बन्न सक्ने र यसको प्रभाव कम्तीमा सन् २०२७ को फेब्रुअरीसम्म रहन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
एल निनो प्रशान्त महासागरमा विकसित हुने प्राकृतिक मौसमी घटना हो। यसका कारण विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा मौसमको ढाँचा परिवर्तन हुन्छ। कतिपय क्षेत्रमा खडेरी र डढेलोको जोखिम बढ्छ भने अन्य क्षेत्रमा शक्तिशाली आँधी, भारी वर्षा, बाढी र पहिरोको सम्भावना बढ्ने गर्छ।
गुटेरेसले एल निनो असामान्य रूपमा तीव्र बन्दै गएको बताउँदै भनेका छन्, “एल निनो हाम्रो आँखै अगाडि अत्यधिक शक्तिशाली बन्दै गएको छ। विज्ञानले अब कुनै शंका गर्ने ठाउँ दिएको छैन—पृथ्वी अपरिचित परिस्थितिमा प्रवेश गरेको छ र ती परिस्थितिहरू थप तातिँदै छन्।”
७० वर्षयताकै शक्तिशाली एल निनो बन्ने सम्भावना
WMO का अनुसार मध्य तथा पूर्वी उष्णकटिबन्धीय प्रशान्त महासागरको समुद्री सतहको तापक्रम पछिल्ला महिनामा तीव्र रूपमा बढेको छ। प्रमुख निगरानी क्षेत्रमा समुद्री सतहको तापक्रम पछिल्ला साताहरूमा औसतभन्दा २ डिग्री सेल्सियसभन्दा बढी माथि पुगेको छ।
पूर्वानुमानअनुसार आगामी महिनाहरूमा यो अन्तर करिब ४ डिग्री सेल्सियससम्म पुग्न सक्छ। यस्तो भएमा सन् १९५० यताकै सबैभन्दा शक्तिशाली एल निनो बन्न सक्ने सम्भावना छ।
समुद्रको सतहभन्दा तलको तापक्रम अझ असामान्य देखिएको छ। प्रशान्त महासागरका केही भागमा पानीको तापक्रम औसतभन्दा ८ डिग्री सेल्सियसभन्दा बढी माथि पुगेको छ।
यसका अतिरिक्त हिन्द महासागर, उष्णकटिबन्धीय एटलान्टिक महासागर र अस्ट्रेलियाको केही तटीय क्षेत्रमा पनि समुद्री तापक्रम औसतभन्दा माथि रहने अनुमान गरिएको छ।
खडेरी र डढेलोको जोखिम बढ्ने
WMO का अनुसार आगामी केही महिनामा दक्षिण–पूर्वी एसिया, मध्य अमेरिका र दक्षिण अमेरिकाको उत्तरी क्षेत्रमा सामान्यभन्दा कम वर्षा हुने सम्भावना छ। यसले खडेरी र वन डढेलोको जोखिम बढाउने देखिएको छ।
पनामा नहरमा समेत कम वर्षाको सम्भावनाका कारण जहाज आवतजावत घटाउने तयारी गरिएको छ। विश्व व्यापारका लागि महत्वपूर्ण यो नहरबाट वार्षिक करिब १४ हजार जहाज आवतजावत गर्छन्।
इन्डोनेसियामा यस वर्षको सुख्खा मौसममा १ लाख ७ हजार हेक्टरभन्दा बढी क्षेत्र डढेलोबाट प्रभावित भइसकेको छ। आगलागी नियन्त्रणका लागि सरकारले वर्षा गराउन क्लाउड–सिडिङ गर्ने विमानसमेत परिचालन गरेको छ।
केन्द्रीय कालिमन्तानका एक स्थानीय बासिन्दाका अनुसार त्यहाँ एक महिनाभन्दा बढी समयदेखि डढेलो भइरहेको छ। धुवाँ बाक्लो हुँदा बाहिर निस्कँदा आँखामा पोल्ने र धुवाँको गन्ध निकै तीव्र हुने उनले बताएका छन्।
शक्तिशाली आँधी र बाढीको खतरा
एल निनोका कारण चीनलगायत एसियाका केही क्षेत्रमा शक्तिशाली आँधीको जोखिम बढ्ने अनुमान गरिएको छ। चीनमा यस वर्ष धेरै शक्तिशाली टाइफुन आउने सम्भावना रहेको विज्ञहरूले बताएका छन्।
त्यस्तै, पूर्वी अफ्रिका, दक्षिणी ब्राजिल र अमेरिकाको दक्षिणी क्षेत्रमा सामान्यभन्दा बढी वर्षा हुने अनुमान छ। यसले बाढी र पहिरोको जोखिम बढाउन सक्ने WMO ले जनाएको छ।
WMO महासचिव सेलिस्टे साउलोले भनिन्, “हामीले खडेरी र बाढीका कारण हुने अवरोध तथा विनाश पहिले नै देखिरहेका छौँ। एल निनो अझ तीव्र हुँदै जाँदा यी प्रभाव थप बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।”
समुद्री तापक्रम बढ्दा अस्ट्रेलियामा चिन्ता
एल निनो र जलवायु परिवर्तनका कारण समुद्री तापक्रम बढ्दा अस्ट्रेलिया पनि उच्च जोखिममा परेको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा समुद्री तातो लहरका कारण प्रवाल (कोरल) सेतो हुने, शैवाल फैलिने तथा समुद्री जीवमा व्यापक क्षति पुगेको छ।
अस्ट्रेलियाको विज्ञानसम्बन्धी निकायका प्रमुख अनुसन्धानकर्ता डा. एलिस्टेयर होब्डेका अनुसार यस वर्ष ग्रेट बेरियर रिफमा सबैभन्दा खराब अवस्था नआउने अनुमान भए पनि दक्षिणी अस्ट्रेलियामा समुद्री तातो लहर अझ शक्तिशाली हुन सक्ने सम्भावना छ।
यसअघि दक्षिण अस्ट्रेलिया र तास्मानियामा आएको समुद्री तातो लहरका कारण पेन्गुइनमा खाद्य अभाव, ठूलो संख्यामा माछा मर्ने, शैवाल फैलिने तथा जेलीफिसको असामान्य वृद्धि भएको थियो।
अस्ट्रेलियाले समुद्री संकटका लागि प्रारम्भिक चेतावनी प्रणाली विकास गरिसकेको छ। यसमार्फत माछापालन व्यवसायलाई आर्थिक राहत, महत्वपूर्ण समुद्री प्रजातिको स्थानान्तरण र प्रवालको थप निगरानी गर्न समय मिल्ने अपेक्षा गरिएको छ।
पेरु र दक्षिण अमेरिकामा बाढी–पहिरोको जोखिम
प्रशान्त महासागरको पूर्वी किनारमा रहेको पेरु एल निनोबाट विशेष रूपमा प्रभावित हुने देशमध्ये एक हो।
पेरु, इक्वेडर तथा ब्राजिलका केही क्षेत्रमा विगतका एल निनो घटनाका क्रममा अत्यधिक वर्षा हुँदा अचानक बाढी र पहिरो गएको थियो। विशेषगरी सहरी क्षेत्रमा पानी निकासको कमजोर व्यवस्थाका कारण जोखिम थप बढ्ने गरेको छ।
जलवायु उत्थानशीलताका क्षेत्रमा काम गर्ने संस्था Practical Action का मिगेल अरेस्टेगुईले एल निनोप्रति गम्भीर चिन्ता रहे पनि त्यसलाई “आतंक होइन, तयारीमा परिणत गर्नुपर्ने” बताएका छन्।
उनका अनुसार नदीको जलस्तर, बाढीको जोखिम र मौसम पूर्वानुमानसम्बन्धी सूचना सर्वसाधारणसम्म पुर्याउन प्रारम्भिक चेतावनी प्रणालीलाई बलियो बनाउने काम भइरहेको छ।
अमेरिकाले पनि पेरुको तटमा थप स्वास्थ्य सहायता र प्राविधिक उपकरण उपलब्ध गराउन USNS Comfort नामक अस्पताल जहाज परिचालन गर्ने घोषणा गरेको छ।
तर अरेस्टेगुईका अनुसार एल निनो एक्लै समस्या होइन। जोखिमपूर्ण स्थानमा रहेका घरबस्ती, कमजोर खानेपानी तथा सरसफाइ प्रणाली र कमजोर स्वास्थ्य सेवा जस्ता संरचनात्मक समस्याले प्राकृतिक विपद्को असर अझ गम्भीर बनाउने गरेका छन्।
जलवायु परिवर्तनसँगै जोखिम अझ बढ्ने
वैज्ञानिकहरूका अनुसार यसपटकको एल निनोको प्रभाव पहिले नै बढिरहेको विश्वव्यापी तापक्रमसँग जोडिएर अझ गम्भीर हुन सक्छ। मानव गतिविधिबाट उत्पन्न जलवायु परिवर्तनले एल निनोका घटनालाई थप शक्तिशाली बनाइरहेको हुन सक्ने केही वैज्ञानिकको धारणा भए पनि यस विषयमा अझै निश्चित निष्कर्ष निस्किएको छैन।
WMO ले भने एल निनोका सम्भावित प्रभावबारे विश्वभरका समुदायलाई समयमै जानकारी पुर्याउन ठूलो स्तरको अन्तर्राष्ट्रिय तयारी र पूर्वसूचना अभियान सञ्चालन गरिरहेको जनाएको छ।
यसपटकको एल निनो असाधारण रूपमा शक्तिशाली बन्न सक्ने अनुमानसँगै सरकार र वैज्ञानिकहरूले विशेषगरी विपन्न तथा जोखिममा रहेका समुदायमा मृत्यु, विस्थापन, खाद्य संकट र वातावरणीय क्षति कम गर्न पूर्वतयारीलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताएका छन्।
-1788177097.jpg)
-1788158870.jpg)
-1788157202.jpg)
